Slimmer werken, anders organiseren

Bedrijven staan ingrijpende veranderingen te wachten in de ‘roaring twenties’. Innovatie is daarom van het grootste belang. Het draait daarbij niet alleen om technologische maar ook om sociale innovatie: andere manieren van werken, organiseren, managen en samenwerken. We weten dat sociaal-innovatieve bedrijven gemiddeld beter presteren dan bedrijven die eenzijdig investeren in technologische innovatie. Medewerkers zijn er meer betrokken, zijn ondernemender en productiever, doen bevlogener hun werk en stellen zich flexibeler op naar klant, collega en werkgever.

Een boek vol inspirerende voorbeelden

Alle reden om volop in sociale innovatie te investe­ren. Maar dit is geen vanzelfsprekendheid. Veel bedrijven kunnen wel wat inspiratie ge­bruiken en misschien leren van sociaal-innovatieve koplopers.

Om die reden is dit boekwerk geschreven, op basis van onderzoek bij negen sociaal-innovatieve bedrijven: Aldowa, Centrient Pharmaceuticals’ ZOR-f, Rebel, Rijkswaterstaat, Cordaan, Croonwolter&dros, Incentro, YoungCapital en Resato. Zij onderscheiden zich onder meer op het vlak van leiderschap, autonomie, medewerkersparticipatie en organisatiecultuur.

De bevindingen

Leiderschap

In plaats van een directieve, top-down manier van leidinggeven maken de meeste voor­beeldorganisaties gebruik van dienend leiderschap. Leidinggevenden sturen niet of nau­welijks maar faciliteren, coachen en bewaken de interne cultuur. Soms is er sprake van gedeeld leiderschap, zoals bij Rebel. Bij Cordaan en YoungCapital gaat veel aandacht uit naar de medewerkers op de werkvloer, bij Rijkswaterstaat naar hun ideeën.

Autonomie

Medewerkers hebben veel vrijheid om zelf beslissingen te nemen over de inhoud en planning van hun werk. Dat geldt in het bijzonder voor organisaties die met zelfsturende teams werken. Soms, zoals bij Aldowa, beslissen medewerkers mee over kapitaalinves­teringen. Verschillende organisaties hebben structuren – zoals een ideeëncoöperatie of kraamkamers – om eigen ideeën uit te werken.

Medewerkersparticipatie

Bij Croonwolter&dros krijgen monteurs zeggenschap over de projectuitvoering en de ruimte om hun bouwkeet naar eigen behoefte in te richten. Bij andere bedrijven praten medewerkers mee over de strategische koers. Rebel kent financiële medewerkerspartici­patie. Daarnaast wordt veel ‘mentaal eigenaarschap’ aangetroffen: de overtuiging dat de organisatie óók van de medewerkers is.

Organisatiecultuur

De meeste voorbeeldorganisaties kennen een uitgesproken bedrijfscultuur. Het manage­ment speelt een grote rol in het creëren en bewaken van die cultuur. Er is veel aandacht voor zaken als geluk, veiligheid, gezondheid en verbondenheid. Het wordt belangrijk gevonden dat medewerkers zich ontwikkelen en zelf initiatieven nemen. Fouten maken mag, ze worden soms zelfs gevierd.

Organisatiedoelstellingen

De meeste voorbeeldorganisaties kennen een uitgesproken bedrijfscultuur. Het manage­ment speelt een grote rol in het creëren en bewaken van die cultuur. Er is veel aandacht voor zaken als geluk (Incentro), veiligheid (Resato), gezondheid en verbondenheid (YoungCapital). Het wordt belangrijk gevonden dat medewerkers zich ontwikkelen en zelf initiatieven nemen. Fouten maken mag, ze worden bij Rebel zelfs gevierd.

Teamgrootte

Veel van de onderzochte bedrijven werken met cellen of teams. Doorgaans zijn die tussen de tien en 25 man/vrouw groot. Worden teams groter, dan gaan ze stroever func­tioneren, verwatert het mede-eigenaarschap en de aandacht voor het individu. Zijn de teams te klein, dan gaan teamleden mogelijk te ‘klein’ denken en kunnen problemen ontstaan bij de planning.

Zelfsturing

Zelfsturing bij de onderzochte organisaties varieert van zelfroosteren tot werken zonder teamleiders. Elke organisatie zoekt naar een passende vorm. Bij Cordaan Thuiszorg en Incentro werd de invoering van zelfsturende teams teruggedraaid, onder meer omdat medewerkers er ontevreden over waren of er niet aan toe waren.

De voorbeelden

Uit de voorbeeldcases kunnen onder meer de volgende lessen worden getrokken voor de Rotterdamse haven:

Vertrouwen als basis

Bij Aldowa zijn werknemers multi-inzetbaar. Een operationele medewerker kan ten minste drie verschillende machines bedienen en elke machine kan door ten minste drie medewerkers worden bediend. Dat levert voor het bedrijf meer flexibiliteit op en voor de medewerkers meer variatie. In de haven kunnen werkgevers taken verrijken of me­dewerkers zelf laten bepalen in welke drie taken of machines zij zich bekwamen. Dat vereist vertrouwen, maar versterkt dat ook.

Zelfsturing in het veld, management aan de zijlijn

De ZOR-f fabriek leert dat taken binnen een ploeg prima door de me­dewerkers zelf kunnen worden verdeeld: niet alleen operationele taken, maar ook bij­voorbeeld personeelszaken of veiligheid. Als medewerkers verantwoordelijk worden gemaakt voor een bepaald aandachtsgebied, verrijkt dat hun taak en vergroot dat hun zelfstandigheid. De organisatie bespaart ermee op de kosten van shiftleaders.

Financiële participatie

Het bewaken van gemeenschappelijke doelen is eenvoudiger als iedereen aandeelhou­der is. Aandelenparticipatie door werknemers, zoals bij Rebel, is het verkennen waard. Mede-eigenaarschap komt ten goede aan het gevoel van betrokkenheid en stimuleert medewerkers zich in te zetten voor betere bedrijfsprestaties. Met een financieel parti­cipatieplan kunnen werkgevers zich op een krappe arbeidsmarkt onderscheiden in de strijd om talent.

Ideeën moet je faciliteren

Ruimte geven aan medewerkers om verbeteringen in processen en werkwijzen door te voeren, werkt heel goed met operationeel personeel. Het is wel zaak het ophalen, uitwer­ken en verwezenlijken van ideeën te structureren. De ideeëncoöperatie van Rijkswater­staat leert dat het stimulerend werkt als er concrete middelen en ondersteuning worden geboden waardoor medewerkers zelf aan de slag kunnen met de voorgestelde verbete­ringen. Innovatiecoaches, ideeënmakelaars en startkapitaal zijn ook goede hulpmidde­len. Een bedrijfsbreed innovatieprogramma kan de verbinding tussen medewerkers en het concurrentievermogen versterken.

Participatieve organisatieontwikkeling

Voor zelfsturing moeten de voorwaarden aanwezig zijn, zoals een faciliterend hoofdkan­toor en medewerkers die extra verantwoordelijkheden aan kunnen. Wordt aan die voor­waarden niet voldaan, dan zijn andere vormen nodig. Op z’n minst moet oprecht worden geluisterd naar medewerkers. Van Cordaan leren we dat inspraak en meedenken heel goed georganiseerd kunnen worden met moderne communicatiemiddelen. De werkvloer kan ook prima meebepalen wie de rol van teamleider past.

Bezint eer ge begint

Hoewel het sociale innovatie-experiment van Croonwolter&dros nog in volle gang is, valt van de opzet wel al het nodige te leren. Zo is er veel aandacht voor de selectie van de medewerkers. De ontwikkelkamer houdt voortdurend contact met het experiment, om snel bij te kunnen sturen en obstakels weg te nemen. Directie en lijnmanagement zijn nauw betrokken. Dat maakt de kans van slagen een stuk groter.

Experimenteer continu met sociale vernieuwingen

Incentro heeft de focus gelegd op geluk op het werk. Dat heeft het bedrijf geen wind-eieren gelegd. Autonomie en flexibiliteit in werktijd en -plaats vormen hierbij een vrucht­bare voedingsbodem. Voorwaarde is wel dat medewerkers de bijbehorende verantwoor­delijkheden niet als een extra belasting ervaren; dan daalt het geluksgevoel juist. De werkgever moet teams en medewerkers zo nodig ontzorgen. Belangrijk is dat er voortdu­rend gezocht blijft worden naar een passende vorm. Ook leren we van Incentro dat func­tioneringsgesprekken niet per se met een leidinggevende gehouden hoeven te worden: naaste collega’s kennen je het best.

Zorg voor groeidenken en bewaak dat

Een belangrijk cultuuraspect van YoungCapital is de aandacht voor groeidenken. Het bedrijf gelooft erin dat iedereen zichzelf steeds blijft verbeteren en ontwikkelen. Interne coaching en begeleiding en een veilige omgeving bevorderen dat. Ook het benadrukken van waarden als geluk, gezondheid en verbinding dragen hieraan bij. Bij werving en selectie kan gekeken worden of sollicitanten zelf ook geloven in voortdurende ontwik­keling. Dit maakt het makkelijker om ze op te leiden voor de functie-eisen van de toe­komst.

Draag familiewaarden uit ter identiteitsversterking

Het niet-familiebedrijf Resato legt sterk de nadruk op familiewaarden. Uit eerder on­derzoek blijkt dat die een belangrijke factor zijn bij het presteren van familiebedrijven. Ze versterken de identiteit van de organisatie en de betrokkenheid en loyaliteit van de werknemers. Typische familiewaarden zijn openheid, ondernemerschap, bescheiden­heid, eerlijkheid, om elkaar geven en degelijkheid. Zulke waarden werken samenbindend in tijden van sterke groei en dragen bij aan stabiele langetermijnrelaties met klanten.

Meer
artikelen

Lezing deRotterdamseZorg

Oprichter van de sociale innovatie academie, Niels van der Weerdt verzorgde een lezing voor bestuurders uit de zorg. Tijdens het arbeidsmarktcongres Missie Zorg010 van deRotterdamseZorg

Lees meer »
Uncategorized
admin

Slimmer werken, anders organiseren

Veel bedrijven kunnen wel wat inspiratie ge­bruiken en misschien leren van sociaal-innovatieve koplopers.

Om die reden is dit boekwerk geschreven, op basis van onderzoek bij negen sociaal-innovatieve bedrijven.

Lees meer »
Uncategorized
admin

Dromen laat je uitkomen

Achter de schermen zijn we al even bezig, maar nu is het eindelijk zover 🚀🚀🚀 met trots presenteren we: de Sociale Innovatie Academie!  De Sociale

Lees meer »

Meer
artikelen

Lezing deRotterdamseZorg

Oprichter van de sociale innovatie academie, Niels van der Weerdt verzorgde een lezing voor bestuurders uit de zorg. Tijdens het arbeidsmarktcongres Missie Zorg010 van deRotterdamseZorg

Lees meer »
Uncategorized
admin

Slimmer werken, anders organiseren

Veel bedrijven kunnen wel wat inspiratie ge­bruiken en misschien leren van sociaal-innovatieve koplopers.

Om die reden is dit boekwerk geschreven, op basis van onderzoek bij negen sociaal-innovatieve bedrijven.

Lees meer »
Uncategorized
admin

Dromen laat je uitkomen

Achter de schermen zijn we al even bezig, maar nu is het eindelijk zover 🚀🚀🚀 met trots presenteren we: de Sociale Innovatie Academie!  De Sociale

Lees meer »